Tái chế chất thải rắn xây dựng: Từ quản lý chất thải đến quản trị tài nguyên đô thị

Cùng với tốc độ đô thị hóa và đầu tư hạ tầng ngày càng mạnh mẽ, TP.HCM đang phải đối mặt với lượng chất thải xây dựng phát sinh ngày càng lớn từ các dự án nhà ở, giao thông, cải tạo và chỉnh trang đô thị. Trong nhiều năm, phần lớn lượng vật liệu này được xem là gánh nặng môi trường cần thu gom và xử lý. Tuy nhiên, trong bối cảnh tài nguyên ngày càng hạn chế và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng được chú trọng, cách tiếp cận đó đang dần thay đổi.

Thay vì xem chất thải xây dựng là điểm kết thúc của một công trình, nhiều quốc gia đã bắt đầu nhìn nhận đây là nguồn tài nguyên có thể tiếp tục được tái sử dụng hoặc tái chế để tạo ra giá trị mới. Đây cũng là định hướng được TP.HCM thúc đẩy thông qua Hội thảo “Triển khai Đề án tái chế chất thải rắn xây dựng TP.HCM giai đoạn 2026 – 2030, định hướng đến năm 2045”.

Là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực quản lý dự án và tư vấn phát triển công trình, KOSHI đặc biệt quan tâm đến những thay đổi trong tư duy quản lý tài nguyên xây dựng và phát triển đô thị bền vững. Sự có mặt của ông Ngô Hoài Đức – Phó Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA), đồng thời là đại diện của KOSHI, cho thấy sự quan tâm sâu sắc đến các xu hướng mới đang định hình ngành xây dựng. 

Chất thải xây dựng nên được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên 

Điểm nhấn xuyên suốt của hội thảo là sự chuyển dịch từ tư duy xử lý sang tư duy khai thác giá trị từ nguồn vật liệu sau tháo dỡ.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội SACA, cho rằng tinh thần cốt lõi của Đề án là chuyển đổi từ tư duy “xử lý chất thải” sang “tái tạo tài nguyên”. Thay vì xem phế thải xây dựng là gánh nặng môi trường, thành phố đang hướng tới khai thác chúng như một nguồn nguyên liệu phục vụ phát triển hạ tầng và sản xuất vật liệu xây dựng trong tương lai.

Quan điểm này cũng được ông Phạm Minh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM nhấn mạnh khi nhận định rằng chất thải xây dựng không chỉ là thách thức về môi trường mà còn là “nguồn tài nguyên thứ cấp có giá trị” nếu được thu gom, phân loại, tái chế và tái sử dụng hiệu quả (Phạm Minh Mẫn, dẫn theo Báo Chính phủ, 2026).

Cách nhìn nhận mới này mở ra cơ hội khai thác giá trị từ những vật liệu vốn trước đây chỉ được đưa đến bãi chôn lấp. Bê tông, gạch, đá hay vật liệu nền sau tháo dỡ hoàn toàn có thể được tái chế thành cốt liệu xây dựng, vật liệu san lấp hoặc các sản phẩm phục vụ hạ tầng kỹ thuật. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực lên môi trường mà còn góp phần tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong ngành xây dựng.

Nút thắt của tái chế chất thải xây dựng không nằm ở công nghệ 

Theo định hướng của TP.HCM, vật liệu từ các công trình sẽ được quản lý xuyên suốt từ khâu phát sinh, vận chuyển, phân loại đến tái chế và tái sử dụng. Công nghệ số và dữ liệu được kỳ vọng sẽ giúp kiểm soát tốt hơn dòng vật liệu, nâng cao hiệu quả quản lý và hạn chế tình trạng đổ thải không đúng quy định.

Tuy nhiên, GS.TS. Đặng Mậu Chiến nhận định: “Nút thắt của tái chế chất thải rắn xây dựng không nằm ở công nghệ”. Theo ông, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế quản lý, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và thị trường tiêu thụ vật liệu tái chế.

Thực tế cho thấy nhiều công nghệ xử lý và tái chế đã được áp dụng thành công tại Nhật Bản và các quốc gia châu Âu. Tuy nhiên, nếu vật liệu không được phân loại từ nguồn, thiếu tiêu chuẩn đánh giá chất lượng hoặc chưa có cơ chế khuyến khích sử dụng thì sản phẩm tái chế rất khó được thị trường chấp nhận.

Nói cách khác, vấn đề không phải là có tái chế được hay không, mà là làm thế nào để vật liệu tái chế được sử dụng rộng rãi và trở thành một phần của chuỗi cung ứng ngành xây dựng. Đây cũng là lý do nhiều quốc gia chú trọng xây dựng hệ thống phân loại tại nguồn, tiêu chuẩn chất lượng và các chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm tái chế như một phần của chiến lược quản lý tài nguyên dài hạn.

Góc nhìn từ KOSHI: Quản trị vòng đời vật liệu sẽ trở thành một phần của quản trị dự án 

Những chia sẻ tại hội thảo cho thấy bài toán tái chế không chỉ là vấn đề môi trường hay công nghệ, mà còn là câu chuyện về cách ngành xây dựng quản lý nguồn lực trong suốt vòng đời của một công trình.

Từ góc nhìn của KOSHI, giá trị lớn nhất của Đề án không nằm ở khối lượng được tái chế mỗi năm mà ở sự thay đổi trong tư duy quản trị. Thay vì chỉ quan tâm đến vật liệu khi công trình thi công hoặc tháo dỡ, các bên tham gia dự án cần xem xét vòng đời của chúng ngay từ giai đoạn thiết kế và lập kế hoạch.

Điều đó đồng nghĩa với việc các chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu cần bắt đầu đặt ra những câu hỏi như: vật liệu sau tháo dỡ sẽ được đưa đi đâu, có thể tái sử dụng hay tái chế hay không, và làm thế nào để hạn chế lãng phí những nguồn lực vẫn còn khả năng tạo ra giá trị mới.

Đây chính là tư duy quản trị vòng đời vật liệu đang được nhiều quốc gia áp dụng trong phát triển đô thị bền vững. Tương tự như việc quản lý chi phí, tiến độ hay chất lượng công trình, vòng đời vật liệu sẽ ngày càng trở thành một nội dung quan trọng trong quá trình phát triển dự án.

Hướng tới hệ sinh thái xây dựng tuần hoàn tại TP.HCM

Đề án tái chế chất thải xây dựng cho thấy định hướng phát triển dài hạn của TP.HCM, trong đó chất thải không còn là điểm kết thúc mà trở thành một mắt xích trong vòng tuần hoàn của vật liệu.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, nhà thầu, nhà sản xuất vật liệu và doanh nghiệp tái chế. Khi toàn bộ chuỗi giá trị cùng tham gia, ngành xây dựng sẽ có thêm nền tảng để sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm phụ thuộc vào tài nguyên tự nhiên và thúc đẩy phát triển đô thị bền vững.

Tổng hợp bởi KOSHI

Tài liệu tham khảo

Báo Chính phủ (2026), TP.HCM hướng tới đô thị kiểu mẫu về quản lý, tái chế và tái sử dụng chất thải xây dựng. https://tphcm.chinhphu.vn/tphcm-huong-toi-do-thi-kieu-mau-ve-quan-ly-tai-che-va-tai-su-dung-chat-thai-xay-dung-101260605165042369.htm 

Báo Sài Gòn Giải Phóng (2026). TP.HCM sẽ tái chế chất thải rắn xây dựng. https://www.sggp.org.vn/tphcm-se-tai-che-chat-thai-ran-xay-dung-post856036.html 

Báo Xây dựng. (2026). TP.HCM hướng tới biến chất thải xây dựng thành nguồn tài nguyên cho phát triển đô thị. https://baoxaydung.vn/tphcm-huong-toi-bien-chat-thai-xay-dung-thanh-nguon-tai-nguyen-cho-phat-trien-do-thi-192260605095103081.htm